Koča Popović
Iz projekta Militarypedia
Šablon:Infobox Military Person
Konstantin Koča Popović (1908-1992), književnik i pesnik, španski borac, učesnik NOR-a, general-pukovnik JNA, društveno-politički radnik i narodni heroj Jugoslavije.
Sadržaj |
Biografija
Rođen je 14. marta 1908. godine u Beogradu. Kao dečak jedno vreme je živeo u Švajcarskoj. Gimnaziju je završio u Beogradu, a zatim je otišao na odsluženje vojnog roka. Posle završetka služenja vojske ponovo odlazi u Švajcarsku, pa zatim u Francusku gde studira na Sorboni filozofiju i apsolvira u Parizu 1932. godine, gde se priključuje nadrealističkim krugovima. Od tada do rata 1941. godine bavio se publicistikom i književnošću.
Od svoje rane mladosti usvojio je marksistički pogled na svet i opredelio se za radnički pokret. U vojsci je zbog toga bio dosta proganjan. Inače, general Koča Popović je završio školu rezervnih artiljerijskih oficira Vojske kraljevine Jugoslavije u Sarajevu 1927. godine i iste godine je proizveden u čin artiljerijskog potporučnika. U Komunističku partiju Jugoslavije primljen je 1933. godine posle čega je još intezivnije nastavio svoju revolucionarnu delatnost, zbog čega je stalno bio izložen progonima policije, a više puta je bio i hapšen.
Španski građanski rat
Od jula 1937. godine borio se u Španskom građanskom ratu, prvo kao borac, zatim kao načelnik štaba, pa komandant artiljerijskog diviziona, kada je dobio čin poručnika Španske republikanske armije. Oko dve godine učestvovao je u svim borbama artiljerijskih jedinica internacionalnih brigada, na svim bojištima republikanske Španije, do njene poslednje bitke za Madrid.
Posle sloma Republikanske armije Španije, Koča Popović, zajedno sa ostalim borcima internacionalnih brigada, prelazi u Francusku. Zbog učešća u španskom narodnooslobodilačkom ratu interniran je i mart i april 1939. godine provodi u koncentracionom logoru Sen Siprijen (Saint Cyprien). Jedno vreme radio je u Komitetu za španske borce u Parizu. Septembra 1939. preko partijskih veza iz Francuske se vratio u Jugoslaviju, gde je nastavio svoju revolucionarnu aktivnost izvršavajući zadatke koje mu je postavljala Komunistička partija Jugoslavije.
Narodnooslobodilačka borba 1941-1945
Oružanu borbu protiv fašizma započetu u Španiji nastavlja u redovima Vojske Kraljevine Jugoslavije kao komandant trupe pukovske komore. Zarobljen je kod Ivanjice u aprilu 1941. godine, ali je odmah pobegao iz zarobljeništva.
U NOR-u je od 7. jula 1941. godine. Bio je komandant Kosmajskog NOP odreda. Nakon toga je komandant Posavskog NOP odreda. Pod njegovom komandom ovi odredi su vodili brojne bitke i izvojevali mnoge uspehe u leto i jesen 1941. godine. Sa dužnosti komandanta Posavskog odreda postavljen je za komandanta grupe odreda u Šumadiji i zapadnoj Srbiji.
Novembra 1941. komandovao je zaštitnicom koja je obezbeđivala povlačenje Vrhovnog štaba i glavnine partizanskih snaga iz Srbije za Sandžak, u vreme Prve nemačke ofanzive. Prilikom formiranja Prve proleterske NOU brigade, prve regularne jedinice NOV i POJ, u Rudom 21. decembra 1941. godine Koča Popović je postavljen za prvog komandanta. Za vreme čitavog rata brižljivo je vodio svoj dnevnik koji je izašao nakon rata pod imenom "Dnevnik o ratnom putu Prve proleterske brigade". Pod njegovom komandom brigada je vodila borbe u istočnoj Bosni, izvršila čuveni Igmanski marš da bi izbegla uništenje. Pod njegovom komandom, brigada je izvršila pohod u Bosansku krajinu. Prvog novembra 1942. Koča Popović je postavljen za komandanta Prve proleterske divizije i na toj dužnosti je ostao do 5. oktobra 1943. godine
Divizija se naročito istakla u Četvrtoj neprijateljskoj ofanzivi: borbama koje je vodila na Ivan-planini; protivudarom Glave operativne grupe kod Gornjeg Vakufa i u zaštitnici Grupe i Centralne bolnice zatvarajući pravce: Bugojno-Prozor i Kupres-Šujica-Prozor. U ovoj ofanzivi mu je pala neprijatna uloga da bude jedan od partizanskih pregovarača sa Nemcima u Gornjem Vakufu o prekidu neprijateljstva i razmeni zarobljenika. Ovi Martovski pregovori su ostali zabeleženi i po tome što je jedino Koča pregovarao pod punim imenom i prezimenom, dok su Milovan Đilas i Vladimir Velebit koristili lažna imena.
U Petoj neprijateljskoj ofanzivi 9. i 10. juna 1943. godine Prva proleterska divizija probila je obruč 369. nemačke divizije kod Bilanovaca, 12. juna na komunikaciji Foča-Kalinovik i 17. juna Prača-Renovica, čime je otvorila put operativnoj grupi divizija NOVJ na Sutjesci. Ali, ovakav manevar stajao je velikih ljudskih gubitaka. Posle proboja Koča je skoro stigao do vojnog suda jer je proboj učinio samoinicijativno, izgubivši komunikaciju sa Vrhovnim štabom. Za momenat se to smatralo kukavičlukom tj. proboj iz obruča je protumačen ako "bežanija".
Vrhovni komandant Tito je, 10. avgusta 1943. godine, svojim najvišim komandantima dodelio oficirske činove. Kosta Nađ, Peko Dapčević i Koča Popović su tada postali pukovnici, a desetak dana kasnije generali. Petog oktobra 1943. godine, Koča je postavljen za komandanta Prvog proleterskog korpusa NOVJ i na toj dužnosti ostao je do kraja jula 1944. godine. Za to vreme Korpus se naročito istakao protiv nemačkog 15. brdskog armijskog korpusa u centralnoj Bosni; u prvoj banjalučkoj operaciji; drvarskoj operaciji i u drugim borbama.
Koča Popović je 1. novembra 1943. godine, zbog posebnih zasluga na ratištu, unapređen u čin general-lajtnanta. Jula 1944. godine postavljen za komandanta Glavnog štaba NOV i PO za Srbiju. To je bilo vreme kada se težište borbenih dejstava NOVJ i svih drugih zaraćenih strana, prenosilo na Srbiju, pred odlučujućim bitkama za njeno oslobođenje. Jedno vreme bio je komandant južne grupe divizija, a januara 1945. godine postavljen je za komandanta Druge armije. U Štab Druge armije su ušli još i: general-major Radovan Vukanović, kao pomoćnik generala Koče Popovića, pukovnik Blažo Lompar, kao politički komesar Armije i general-major Ljubo Vučković, kao načelnik Štaba Armije.
Armija se istakla u završnim operacijama za oslobođenje Jugoslavije, svojim dejstvom u pravcu: Užice-Sarajevo-Banjaluka-Karlovac-Zagreb. Od 1948. do 1953. godine Koča Popović je bio načelnik Generalštaba Jugoslovenske narodne armije sa činom general-lajtnanta, a kasnije i general-pukovnika.
Posleratni period
Za vreme NOR-a, pa i posle njega, uvek je bio član najviših političkih predstavništava Nove Jugoslavije. Bio je član AVNOJ-a od Prvog zasedanja (1942. godine), a Predsedništva AVNOJ-a od Drugog zasedanja, novembra 1943. godine.
Bio je poslanik Ustavotvorne skupštine Demokratske Federativne Jugoslavije i poslanik Privremene narodne skupštine Jugoslavije.
Od 1945. godine neprekidno je biran za narodnog poslanika Savezne narodne skupštine i Narodne skupštine NR Srbije.
Čin general-pukovnika JNA dobio je 2. avgusta 1947. godine, da bi 27. aprila 1953. bio preveden u rezervu. Na položaju Načelnika Generalštaba JNA ostao je do 27. januara 1953. kada je svoju dužnost prepustio još jednom proslavljenom partizanskom generalu, Peki Dapčeviću. Posle završetka vojnog službovanja najviše se posvetio političkim poslovima.
Od januara 1953. do 1965. godine bio je član Saveznog izvršnog veća i državni sekretar za inostrane poslove. Kao sekretar za inostrane poslove učestvovao je u svim pregovorima Jugoslavije sa mnogim zemljama sveta. Koča Popović je učestvoavo kao šef jugoslovenskih delegacija na zasedanjima Generalne skupštine Organizacije ujedinjenih nacija. Svojom zapaženom aktivnošću u UN-u i zalaganjem za principe aktivne i miroljubive koegzistencije mnogo je doprineo povećanju ugleda i afirmacija Jugoslavije u svetu.
U 1966. i 1967. godini bio je potpredsednik Republike. Za člana Centralnog komiteta SKJ biran je na Šestom, Sedmom i Osmom kongresu SKJ, a član Predsedništva CK SKJ postao je oktobra 1966. godine. Bio je član prvog CK KP Srbije, a na Desetom Kongresu izabran je za člana stalnog dela konferencije SKJ. Bio je član Saveznog odbora SUBNOR-a Jugoslavije od 1966. do 1982. godine.
Iz političkog života se definitivno povukao 1972. godine posle događaja u Hrvatskoj i Srbiji. Za života bio dva puta oženjen, najpre sa Verom Bakotić, a posle rata sa Lepom Perović, provoborcem iz Banjaluke. Dece nije imao. Do kraja života živeo je u Beogradu gde je i umro 20. oktobra 1992. godine.
Književnost i publicistika
Manje je poznato da se Koča Popović, za vreme studija u Parizu, priključio nadrealističkom pokretu. Poznavao je umetnike iz Bretonovog kruga i održavao komunikaciju između beogradske i francuske grupe nadrealista.
Sa Vanom Borom, Roberom Desnosom (Robert Desnos) i drugim umetnicima okupljenim oko pariskog časopisa Revue Du Cinéma (br. 3). Godine 1929. potpisao je protest „Čovek od ukusa“. Pisao je filmske kritike i za list Paris Soir. Bio je saradnik beogradskog časopisa 50 u Evropi. Bio je član grupe beogradskih nadrealista i jedan je od potpisnika manifesta.
Godine 1931. sa Markom Ristićem objavio je knjigu Nacrt za jednu fenomenologiju iracionalnog. A od 1931. do 1932. sarađivao je u časopisu Nadrealizam danas i ovde.
Kao publicista napisao je više dela, među kojima su najznačajnija:
- "Za pravilnu ocenu oslobodilačkog rata naroda Jugoslavije" (1949.),
- "Beleške uz ratovanje" (1988.) i
- "Dnevnik o ratnom putu Prve proleterske brigade" (1946.).
Odlikovanja
Odlikovan je brojnim visokim jugoslovenskim i stranim odlikovanjima:
- Ordenom slobode,
- Ordenom ratne zastave,
- Ordenom partizanske zvezde sa zlatnim vencem (dva puta),
- Ordenom za hrabrost,
- Ordenom narodnog oslobođenja prvog reda i
- Ordenom Suvorova prvog i drugog reda.
- Nosilac je Partizanske spomenice 1941. godine, a Ordenom narodnog heroja odlikovan je 27. novembra 1953. godine.
Literatura
Narodni heroji Jugoslavije, "Mladost" Beograd, 1975. godina
V. također
- Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija
- JNA
- Partizani (Jugoslavija)
- Titoizam
- Josip Broz Tito
Eksterni linkovi
Šablon:Start box Šablon:S-mil Šablon:Succession box Šablon:End box
